Kandydat pyta, kto odrzucił jego zgłoszenie. Inspektor ochrony danych pyta o to samo, tylko dokładniej. Jeśli w Waszej rekrutacji pracuje AI, odpowiedź „decyduje człowiek” wystarczy dopiero wtedy, gdy umiecie pokazać, w którym miejscu i kto.
„Decyduje człowiek” trzeba umieć pokazać
Najczęstsze pytanie o AI w rekrutacji brzmi: kto decyduje? Krótka odpowiedź to: człowiek. Kłopot w tym, że to zdanie łatwo powiedzieć, a trudniej pokazać.
Prawnik i inspektor ochrony danych zadają to pytanie zwykle z myślą o art. 22 RODO i o nadzorze człowieka z art. 14 AI Act. Ten tekst nie jest poradą prawną. Pokazuje, jak rozrysować proces tak, żeby na pytanie „kto zdecydował” dało się odpowiedzieć przy każdym zgłoszeniu.
Pomaga proste ćwiczenie. Wypiszcie wszystkie miejsca, w których zgłoszenie kandydata może się zakończyć: po formularzu, po ocenie zgłoszenia, po rozmowie, po zadaniu, po upływie terminu. Przy każdym zapiszcie trzy rzeczy: kto albo co zamyka zgłoszenie, na jakiej podstawie i czy da się to cofnąć.
W każdym z tych miejsc dzieje się jedna z trzech rzeczy. AI proponuje. Człowiek decyduje. Albo system zamyka zgłoszenie sam, według zasady ustalonej z góry. Dopóki te trzy rzeczy mieszają się w jednym zdaniu, nie wiadomo, kto zdecydował.
Propozycja: to, co przygotowuje AI
Pokażemy to na przykładzie, który znamy najlepiej. Wirtualny rekruter SmartyTalent ocenia kandydata według kryteriów z listy wymagań i przygotowuje rekomendację. Same kryteria ustala człowiek: wirtualny rekruter spisuje wymagania menedżera, a Wy je zatwierdzacie, zanim ruszy nabór. Każda ocena odwołuje się do tych kryteriów i ma uzasadnienie.
Po ocenie zgłoszenia, po rozmowie i po zadaniu wirtualny rekruter proponuje decyzję i podaje powody opisane zwykłym językiem. Odmowę tylko proponuje i uzasadnia. Zatwierdza ją człowiek: osoba z Waszego zespołu albo z naszego zespołu ReCops, czyli ludzi, którzy nadzorują pracę wirtualnego rekrutera.
Żeby zatwierdzenie nie było formalnością, w każdym narzędziu potrzebne są trzy rzeczy. Osoba zatwierdzająca widzi powody, a nie tylko wynik. Może się nie zgodzić: zmienić ocenę albo zostawić kandydata w procesie. I jest konkretną osobą, którą da się potem wskazać. Jeśli którejś z tych rzeczy brakuje, zatwierdzenie staje się kliknięciem, a o kandydacie w praktyce rozstrzyga system.
Gdzie zgłoszenie zamyka się bez człowieka
W wielu procesach są też miejsca, w których nikt niczego nie zatwierdza. Uczciwy opis procesu wymienia je wprost, zamiast chować je za ogólnym zdaniem o nadzorze.
W naszym produkcie bez udziału człowieka zgłoszenie zamyka tylko jedna sytuacja: odpowiedź w formularzu, która nie spełnia wymogu koniecznego ustalonego z menedżerem, na przykład posiadania prawa jazdy kategorii B. Takie pytania eliminacyjne są jawne: kandydat widzi je przed wysłaniem zgłoszenia. Zamknięcie zgłoszenia na podstawie odpowiedzi w formularzu człowiek może cofnąć. Gdy kandydat nie odpowiada w wyznaczonym terminie, na przykład na zaproszenie do testu, wirtualny rekruter proponuje zamknięcie zgłoszenia, a zatwierdza je człowiek.
Przy odmowie zapisujemy wymaganie, oczekiwaną odpowiedź i odpowiedź kandydata.
Takie miejsca warto obejrzeć najdokładniej, bo tu nie ma osoby, która zatwierdza. Przy każdym zapytajcie: kto ustalił zasadę, czy kandydat zna ją z góry, co zostaje zapisane i kto może zamknięcie cofnąć.
Od decyzji do wiadomości
Zatwierdzona odmowa to jeszcze nie wiadomość u kandydata. Po drodze też coś się rozstrzyga: treść, chwila wysyłki i to, czy ktoś przeczyta wiadomość, zanim wyjdzie.
W naszym przykładzie każdy etap ma przełącznik: automatycznie, ręcznie albo wyłączony. Ustawiacie go Wy. Wiadomość z odmową wychodzi z opóźnieniem i w godzinach pracy albo czeka jako szkic do akceptacji. W trybie ręcznym każda wiadomość czeka na akceptację.
Wy ustalacie też teksty do kandydatów, ich ton i zakres wyjaśnień. Powody podane kandydatowi odwołują się wyłącznie do kryteriów stanowiska z zaakceptowanych wymagań, nigdy do cech osobistych.
Do tego samego obrazu należy to, co kandydat wie o udziale AI. U nas kandydat od początku wie, że rozmawia z AI, i może w każdej chwili poprosić o człowieka. Przed rozmową słyszy komunikat, że rozmowa jest nagrywana i prowadzi ją wirtualny asystent AI. Jeśli nie zgadza się na nagrywanie albo woli rozmowę z człowiekiem, dzwoni do niego człowiek. Termin rozmowy wybiera sam, z trzech zaproponowanych w SMS-ie.
Kto, kiedy i dlaczego
Pytanie o decyzję zwykle wraca po czasie: gdy kandydat prosi o wyjaśnienie albo gdy ktoś sprawdza proces. Wtedy liczy się zapis. W naszym przykładzie historia każdej decyzji zostaje w systemie: kto, kiedy i dlaczego.
Niezależnie od narzędzia sprawdźcie, czy Wasz zapis odpowiada na te trzy pytania przy każdym zakończonym zgłoszeniu. „Kto” to imię i rola, a nie nazwa działu. „Kiedy” pozwala ustalić, co ta osoba wtedy widziała. „Dlaczego” to powody, które da się pokazać kandydatowi i menedżerowi.
Jeśli odmowy zatwierdza zespół spoza Waszej firmy, tym bardziej ustalcie, kto to jest i według jakich zasad pracuje. Zapis ma pokazywać także te osoby.
Do sprawdzenia u siebie
- W których miejscach procesu zgłoszenie może się zakończyć i co dzieje się w każdym z nich: propozycja AI, decyzja człowieka czy zamknięcie przez system?
- Co widzi osoba, która zatwierdza odmowę: sam wynik czy także powody? Czy może zmienić ocenę?
- Które zgłoszenia są zamykane bez udziału człowieka, czy kandydat zna te zasady przed wysłaniem zgłoszenia i kto może takie zamknięcie cofnąć?
- Czy wiadomość z odmową wychodzi od razu, czy ktoś może ją przeczytać przed wysyłką?
- Czy po kilku miesiącach odtworzycie, kto, kiedy i dlaczego podjął decyzję o konkretnym kandydacie?
Film: „Kto decyduje? Człowiek.”
AI może przygotować ocenę, powody i szkic wiadomości. Granica między propozycją a decyzją leży tam, gdzie odmowę zatwierdza konkretna osoba: decyduje człowiek.